Tölvuvæddar kosningar – Skuggaþing

Kjarni tillögunnar er í kosningakerfinu sem á að nota til að taka ákvarðanir um stefnumið flokksins. Þetta kerfi er eilítið frábrugðið því sem við eigum að venjast, og því er rétt að lýsa stuttlega forsendunum sem liggja að baki því. Fram til þessa hafa verið ríkjandi tvær hugmyndir um lýðræði: Annars vegar er talað um beint lýðræði, þar sem allir kjósa um málefni; hins vegar er fulltrúalýðræði þar sem haldnar eru allsherjarkosningar á einhverju tímabili þar sem valdir eru einstaklingar sem síðan kjósa um málefni. Þjóðaratkvæðagreiðslur, sem mikið hefur verið rætt um undanfarið, eru dæmi um hið fyrra, en Alþingiskosningar um hið seinna. Þó að þjóðaratkvæðagreiðslur fari sjaldan fram hér á landi eru þess þó a.m.k. tvö dæmi frá fyrri hluta 20. aldar.

Kosningakerfið sem hér er lagt til er hinsvegar einskonar blanda af þessu: Í stað þess að allir greiði atkvæði um málefni eða að allir velji sér fulltrúa er mönnum gefinn kostur á að greiða atkvæði um málefnið, eða að velja sér fulltrúa til að greiða atkvæði fyrir sig. Slíkt kerfi mætti nota til ákvörðunartöku alls staðar þar sem nú er stuðst við hefðbundnar atkvæðagreiðslur, þar á meðal innan stjórnmálaflokks. Þetta er það sem við höfum í hyggju; sú staðreynd að útfærslan er tölvuvædd er eiginlega fylgifiskur þess að koma því í framkvæmd.

Hvernig er þetta hægt?

Ef haldnar væru þjóðaratkvæðagreiðslur um þau mál sem liggja fyrir væri hægt að útfæra þetta kerfi ofan á því, með samskiptum milli einstaklinga. Ef ég vil kjósa eins og þú, spyr ég einfaldlega hvernig þú kjósir; það fer síðan eftir því hversu mikið traust þú berð til mín hvort þú segir mér hvert atkvæðið er. Hafirðu sagt mér það get ég kosið eins. Ég get ekki sannað fyrir neinum öðrum að þú kjósir á þann veg sem þú sagðir mér; sannast sagna veit ég ekki sjálfur hvort það sé rétt. Ennfremur getur þú ekki staðfest að ég hafi kosið á þann hátt sem þú sagðir mér.

Þetta ferli er hægt að tölvuvæða. Tölvukerfið sem til þarf skiptist í grófum dráttum í þrjá hluta:

• Í fyrsta lagi er það notendaviðmótið, þar sem kjósandi fer yfir þau mál sem fyrir liggja og greiðir um þau atkvæði.
• Í annan stað er það innri starfsemi kerfisins, sem geymir upplýsingar um atkvæði og miðlar þeim á milli þannig að öruggt sé að þriðji aðili geti ekki komist yfir viðkvæmar upplýsingar.
• Og að lokum er það talning atkvæða.

Við teljum að hægt sé að útfæra þetta kerfi án þess að gefa eftir í kröfum um kosningaleynd eða áreiðanleika. Nauðsynlegt er að treysta þeim sem telur atkvæðin, en illgerlegt er að komast hjá því án þess að brjóta gegn kosningaleynd. Mögulegt væri að auka traustið á réttri talningu með því að leyfa fleiri en einum aðila að framkvæma hana á sama tíma.

Notendaviðmót

Kjósendur þurfa að hafa þægilegt viðmót, helst veftengt. Um væri að ræða kerfi sambærilegt við einkabanka, nema í stað þess að meðhöndla upplýsingar um fjármál viðkomandi sér það um stjórnmál. Í þessu viðmóti væri kjósenda gert kleift að kynna sér hvaða mál eru í gangi, leggja til ný mál, greiða atkvæði, og ráðstafa áframvísunum atkvæða. Engar upplýsingar eru í raun geymdar í viðmótskerfinu, heldur eru þær allar í innra kerfinu.

Ekkert er því til fyrirstöðu að fleiri en eitt kerfi séu notuð sem viðmót að kerfinu, og mætti jafnvel hugsa sér sérstakt viðmót sem ætlað væri fyrir skráningu atkvæða sem berast með órafrænum hætti.

Innra kerfi?

Innra kerfið er meginhlutinn. Nákvæm hönnun þess liggur ekki fyrir, en ákveðin drög eru til staðar. Hugmyndin er að útfæra geymslu og millifærslu atkvæða með hugbúnaði sem hægt er að starfrækja hvort heldur er dreift eða miðlægt. Fyrir hvern kjósanda er nóða í netkerfi, sem geymir upplýsingar um atkvæði hvers kjósenda, hverjum treyst er fyrir atkvæði viðkomandi, og hverja viðkomandi spyr um atkvæði. Kerfið er jafningjanet, og því verður hægt að haga uppsetningu þessa hugbúnaðar eftir hentugleikum – helst sem víðast, til að gera mögulegum árásarmönnum sem erfiðast fyrir.

Talning atkvæða

Talning atkvæða er annaðhvort sáraeinföld, eða allnokkrum annmörkum háð. Það fer eftir því hvort ásættanlegt er að endanleg „atkvæðagreiðsla“ fari fram á sambærilegan hátt við áframvísun atkvæða. Sé slíkt kerfi viðhaft er það svipað því að allir kjósendur segi einum einstaklingi hvað þeir kjósa, og sá skráir hjá sér annarsvegar fjölda atkvæða á hvern veg, og hinsvegar hverjir hafa kosið (svo víst sé að þeir kjósi ekki aftur). Vandamálið í þessu er augljóst: Þó að talningamaðurinn geti ekki sannað hvernig kjósendur greiddu atkvæði, þá öðlast hann trygga vitneskju um það. Þetta ógnar kosningaleynd. Eins og stendur er ekki ljóst hvernig komast má þessum vanda, en hugsanlega mætti gera það með því að framkvæma atkvæðagreiðslu með öðrum hætti en framvísun atkvæða.